Muốn đào tạo nhân lực thiết bị bay không người lái, robot công nghiệp, trường nghề cần chuẩn bị gì?

GDVN - Theo đại diện một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc đào tạo nhân lực về thiết bị bay không người lái (UAV) hay robot công nghiệp cần chú trọng kỹ năng điều khiển cũng như gắn với liên kết doanh nghiệp.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, nhu cầu nhân lực phục vụ các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái (UAV), robot công nghiệp,... trở nên vô cùng cần thiết, đòi hỏi công tác đào tạo cần được mở rộng và chú trọng.

Theo đại diện một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT (có hiệu lực từ ngày 01/12/2026) bổ sung các ngành, nghề gắn với công nghệ mới là một bước điều chỉnh có ý nghĩa. Trong đó, việc đào tạo nhân lực về UAV hay robot công nghiệp cần chú trọng kỹ năng điều khiển, cũng như gắn với liên kết doanh nghiệp.

Cần chú trọng kỹ năng điều khiển, thu thập và xử lý dữ liệu khi đào tạo UAV, robot công nghiệp

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Trần Thanh Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cho rằng, Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT sẽ mang lại 3 cơ hội chiến lược cho hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Thứ nhất, định vị lại vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ cao. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện có hành lang pháp lý để trực tiếp đào tạo nhân lực cho các ngành kỹ thuật, công nghệ và hạ tầng hiện đại như: Trí tuệ nhân tạo (Mã 480107), Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái (Mã 510322), hay Xây dựng và bảo trì cầu hầm đường sắt tốc độ cao (Mã 510124). Điều này giúp giáo dục nghề nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ lên phân khúc đào tạo kỹ thuật viên bậc cao.

Thứ hai, cơ chế linh hoạt, bám sát thị trường. Thông tư quy định việc rà soát, đánh giá danh mục hằng năm và chỉnh sửa định kỳ ít nhất 01 lần trong 03 năm. Đồng thời, các ngành nghề mới được cập nhật thường xuyên trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo giữa hai kỳ chỉnh sửa. Cơ chế này trao quyền cho các trường chủ động đề xuất mã ngành mới, bám sát nhu cầu nhân lực thực tế của doanh nghiệp.

Thứ ba, thúc đẩy chiến lược phát triển. Sự xuất hiện của các mã ngành công nghệ tạo động lực để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc, hoàn thiện đề án phát triển để trở thành trường cao đẳng chất lượng cao, tiếp cận chuẩn quốc tế trong giai đoạn 2026-2035.

Cũng theo thầy Bình, để tránh chồng chéo với bậc đại học - vốn tập trung vào nghiên cứu, thiết kế hệ thống và phát triển các thuật toán nền tảng, đào tạo cao đẳng trong giáo dục nghề nghiệp cần định vị rõ ở phân khúc “kỹ thuật viên bậc cao” và “kỹ sư thực hành”. Trọng tâm đào tạo cần hướng vào năng lực ứng dụng, vận hành, chẩn đoán sự cố, bảo trì và chuyển giao công nghệ trực tiếp tại dây chuyền, công trình thực tế.

“Đối với lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV), đào tạo giáo dục nghề nghiệp cần tập trung vào các kỹ năng thao tác điều khiển chuẩn xác, thu thập, đo đạc dữ liệu thực địa, chẩn đoán lỗi phần cứng và bảo trì kỹ thuật. Vị trí việc làm mục tiêu là Sửa chữa và điều khiển máy bay không người lái tầm thấp (Mã 510331).

Trong lĩnh vực robot và trí tuệ nhân tạo (AI), trọng tâm đào tạo là các kỹ năng tích hợp, lắp ráp hệ thống, bảo trì tay máy công nghiệp, xử lý, chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và triển khai các giải pháp AI ứng dụng trong sản xuất. Các ngành đào tạo cốt lõi gồm Công nghệ robot công nghiệp (Mã 510319) và Công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Mã 480220)”, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cho hay.

Để thực hiện sứ mệnh trở thành trung tâm vùng về đào tạo nghề chất lượng cao giai đoạn 2026-2030, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội đã chuẩn bị nền tảng chuyên môn từ các khối ngành thế mạnh như Cơ khí, Điện, Điện tử, Công nghệ thông tin.

Trên cơ sở đó, nhà trường đang tập trung nguồn lực để xây dựng năng lực đào tạo thực tiễn đối với các lĩnh vực công nghệ mới, trong đó đào tạo thiết bị bay không người lái (UAV) được xác định là một hướng có tiềm năng để nghiên cứu, phát triển trong thời gian tới.

“Để chuẩn bị cho hướng đào tạo này, nhà trường chú trọng phát triển đội ngũ chuyên gia có năng lực thực tiễn. Theo đó, giảng viên nòng cốt sẽ được cử trực tiếp thực hành tại các tập đoàn công nghệ, đồng thời nhà trường áp dụng cơ chế mở để thu hút kỹ sư trưởng, chuyên gia cấp cao từ doanh nghiệp tham gia huấn luyện.

Bên cạnh đó, nhà trường ưu tiên xây dựng hệ sinh thái thực hành số (Simulation Center), trong đó tập trung vào các hệ thống thực tế ảo (VR/AR), sa bàn công nghệ số và robot công nghiệp linh hoạt. Với những thiết bị có chi phí đầu tư lớn như UAV, việc tăng cường mô phỏng được xem là giải pháp giúp nhà trường tối ưu nguồn lực nhưng vẫn tạo điều kiện để người học được tiếp cận, thực hành các tình huống vận hành, kỹ thuật và xử lý sự cố trước khi làm việc với thiết bị thực tế.

Cùng với đầu tư đội ngũ và cơ sở thực hành, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cũng định hướng quốc tế hóa chương trình đào tạo, tái cấu trúc chương trình đào tạo theo phương pháp năng lực thực hiện (DACUM), trong đó ưu tiên nhập khẩu các module học liệu lõi từ Đức, Úc, sau đó nội địa hóa khoa học để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và tiệm cận các bộ tiêu chí kiểm định quốc tế”, Thạc sĩ Trần Thanh Bình bày tỏ.

Ở khu vực phía Nam, hồi tháng 3/2026, Trường Cao đẳng Long An đã có buổi làm việc quan trọng cùng đoàn công tác gồm Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh và Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng (Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh).

Tại buổi gặp mặt, các bên đã thảo luận chi tiết về kế hoạch phối hợp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển giao công nghệ thiết bị bay không người lái (UAV). Đây là bước đi chiến lược nhằm ứng dụng công nghệ hiện đại vào thực tiễn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho địa phương và khu vực.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Hòa - Trưởng phòng, phòng Đào tạo, Trường Cao đẳng Long An, việc bổ sung các ngành, nghề mới trong giáo dục nghề nghiệp tạo thêm cơ hội để các trường mở rộng lĩnh vực đào tạo, đáp ứng nhu cầu nhân lực mới của địa phương và cả nước.

Với lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV), thầy Hòa cho rằng giáo dục nghề nghiệp cần tập trung vào những vị trí việc làm trực tiếp như lắp ráp, vận hành và bảo trì thiết bị, trong khi những nội dung liên quan đến thiết kế chuyên sâu có thể thuộc phân khúc đào tạo đại học. Việc phân định theo vị trí việc làm sẽ giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xác định đúng phạm vi đào tạo, hạn chế sự trùng lặp với đào tạo trình độ kỹ sư.

“Về định hướng đào tạo, nếu triển khai các ngành nghề mới như UAV, robot hay trí tuệ nhân tạo, Trường Cao đẳng Long An trước mắt không đặt mục tiêu mở riêng khi nguồn lực chưa đáp ứng.

Thay vào đó, nhà trường có thể tích hợp các mô-đun, nội dung công nghệ mới vào những ngành đang đào tạo, chẳng hạn điện công nghiệp, kỹ thuật cơ điện tử. Cách tiếp cận này giúp nhà trường từng bước cập nhật công nghệ mới mà không phải đầu tư ngay một ngành đào tạo hoàn toàn mới”, Trưởng phòng Đào tạo, Trường Cao đẳng Long An chia sẻ.

Đồng quan điểm, đại diện một trường cao đẳng khu vực miền Trung cho rằng, với những ngành, nghề được bổ sung mới theo Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT, giáo dục nghề nghiệp nên tập trung đào tạo đội ngũ kỹ thuật viên có khả năng vận hành, lắp đặt, bảo trì, sửa chữa và xử lý các tình huống kỹ thuật tại hiện trường.

Đơn cử với thiết bị bay không người lái (UAV), người học trình độ cao đẳng cần được trang bị thành thạo kỹ năng điều khiển, vận hành an toàn, kiểm tra kỹ thuật, bảo trì, sửa chữa và khai thác thiết bị trong các lĩnh vực dân sự. Tương tự, với các lĩnh vực như robot hay đường sắt tốc độ cao, trọng tâm đào tạo cũng nên hướng vào năng lực vận hành, bảo trì, chẩn đoán và khắc phục sự cố trong thực tế.

“Như vậy, cao đẳng không phải là phiên bản rút ngắn của đại học mà phục vụ một tầng nhân lực khác, bổ sung trực tiếp cho đội ngũ kỹ sư”, đại diện trường cao đẳng khu vực miền Trung nhấn mạnh.

Mở ngành đào tạo về UAV, robot công nghiệp cần quan tâm đầu ra việc làm, gắn với liên kết doanh nghiệp

Đánh giá về nhu cầu nhân lực đối với các lĩnh vực như thiết bị bay không người lái, robot công nghiệp hay trí tuệ nhân tạo, Thạc sĩ Nguyễn Văn Hòa cho rằng đây đều là những lĩnh vực đang được quan tâm trong quá trình chuyển đổi số và phát triển công nghệ, qua đó sẽ có sức hút nhân lực lớn.

Dù vậy, nhu cầu nhân lực cụ thể đến mức nào, số lượng bao nhiêu vẫn cần được khảo sát thực tế trước khi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp quyết định đầu tư mở ngành. Việc xác định đúng nhu cầu tuyển dụng là điều kiện quan trọng để tránh đào tạo theo xu hướng nhưng không bảo đảm được đầu ra việc làm.

“Bên cạnh đó, nhà trường cũng đang rà soát lại các chương trình đào tạo theo Thông tư số 55/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về chuẩn chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp mới ban hành, theo hướng tiếp cận gần hơn với nhu cầu doanh nghiệp.

Với các ngành nghề mới và công nghệ mới, việc tăng tỷ trọng thực hành, gắn đào tạo với vị trí việc làm và phối hợp với doanh nghiệp là cần thiết. Đây sẽ là cơ sở để nhà trường từng bước điều chỉnh chương trình, chuẩn bị nguồn lực và đánh giá khả năng mở rộng đào tạo UAV trong thời gian tới”, Trưởng phòng, phòng Đào tạo, Trường Cao đẳng Long An cho hay.

Còn theo Thạc sĩ Trần Thanh Bình, bám sát Đề án phát triển trường cao đẳng chất lượng cao tiếp cận chuẩn quốc tế tầm nhìn đến năm 2035, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội định hướng ưu tiên mở rộng nhóm ngành Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông. Trọng tâm đột phá sẽ được đặt vào các mã ngành Công nghệ robot công nghiệp (Mã 510319), Công nghệ kỹ thuật bán dẫn và vi mạch (Mã 510321) và các nhóm ngành phục vụ hệ thống giao thông công cộng hiện đại.

Về lộ trình triển khai chiến lược, theo Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, giai đoạn 2026-2027 là thời gian thiết lập hành lang và chuẩn bị điều kiện, với các nhiệm vụ như thành lập ban soạn thảo chương trình chuyên trách, ký kết các biên bản hợp tác chiến lược với các tập đoàn công nghệ và hoàn thiện hồ sơ đề nghị mở ngành.

Tiếp đến, giai đoạn 2028-2030 sẽ tập trung vào vận hành và chuẩn hóa, tổ chức tuyển sinh khóa đầu tiên, đưa vào vận hành mô hình đào tạo thực hành tại Không gian làm việc số (Digital Workspace) của trường, đồng thời tiến hành đánh giá năng lực đầu ra của lứa sinh viên đầu tiên dựa trên hệ thống Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia.

“Quá trình triển khai cũng đặt ra ba thách thức cốt lõi cần giải quyết. Thứ nhất là thách thức về tối ưu hóa nguồn lực (cú sốc chi phí). Hệ thống trang thiết bị trong lĩnh vực bán dẫn, robot hay hàng không có chu kỳ vòng đời công nghệ rất ngắn. Nếu thiếu nguồn ngân sách tập trung hoặc chưa có cơ chế linh hoạt để thuê, mượn nền tảng thiết bị trực tiếp từ doanh nghiệp, chi phí đầu tư sẽ trở thành điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm chất lượng đào tạo.

Thứ hai là rủi ro về “độ trễ” của thị trường lao động. Các siêu dự án hạ tầng như đường sắt tốc độ cao luôn có tính phân kỳ đầu tư dài hạn. Nếu quy mô mở ngành và tuyển sinh không được tính toán thận trọng, phát triển ồ ạt đi trước tiến độ vận hành của dự án thực tế quá xa, hệ thống sẽ đối mặt với nguy cơ dư thừa lao động và khủng hoảng việc làm cục bộ.

Thứ ba là rào cản thể chế trong hợp tác doanh nghiệp. Dù có sự chủ động từ hai phía, liên kết sâu rộng vẫn gặp khó do thiếu vắng một khung pháp lý đủ mạnh. Khi chưa có các quy định bắt buộc trích lập quỹ đào tạo nghề hoặc chính sách ưu đãi thuế đủ sức nặng, đa số doanh nghiệp vẫn chỉ nhìn nhận hợp tác với cơ sở giáo dục nghề nghiệp là hoạt động trách nhiệm xã hội (CSR) mang tính thời điểm, thay vì một khoản đầu tư chiến lược dài hạn”, Thạc sĩ Trần Thanh Bình nêu quan điểm.

Trong khi đó, đại diện một trường cao đẳng khu vực miền Trung nhấn mạnh, việc xây dựng chương trình đào tạo các ngành, nghề lĩnh vực mới cần bắt đầu từ câu hỏi: “Sau khi tốt nghiệp, người học làm được việc gì?”. Từ từng vị trí việc làm, nhà trường xác định những năng lực cần có, sau đó mới xây dựng học phần và nội dung đào tạo. Tỷ trọng thực hành cần được đặt ở mức cao, gắn với doanh nghiệp, phòng thực hành và môi trường mô phỏng.

Doanh nghiệp nên tham gia ngay từ khâu xây dựng chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo, cung cấp chuyên gia, tổ chức thực tập đến đánh giá năng lực người học. Với những lĩnh vực thay đổi nhanh như UAV, robot, bán dẫn hay đường sắt tốc độ cao, sự tham gia của doanh nghiệp càng đặc biệt quan trọng.

Nhà trường cũng cần tiến hành khảo sát nhu cầu thị trường, đồng thời chuẩn bị đội ngũ, chương trình và thiết bị. Khi đủ điều kiện và có đầu ra việc làm rõ ràng, nhà trường mới thực hiện thủ tục mở ngành và tuyển sinh chính quy.

Theo đại diện nhà trường, khó khăn lớn nhất sẽ là đội ngũ giảng viên, chi phí thiết bị, tốc độ thay đổi công nghệ và khả năng bảo đảm việc làm cho người học. Vì vậy, liên kết doanh nghiệp phải được coi là một điều kiện quan trọng trong quá trình mở và tổ chức đào tạo ngành mới.

Đình Nam